Raad vir die vraat
May 15 2008 07:27:51:337PM  - (SA)  

Druk artikel  E-pos storie aan 'n vriend

Jy hoef nie alles self te doen nie. Leer om te ontspan en ongesonde beheer uit te skakel. Foto ter illustrasie: Imagesource

Jy moet altyd in beheer van situasies wees en jy bekommer jou oor bykans alles. As jy dit nie self doen nie, word dit tien teen een nie reg gedoen nie en so op ’n drafstap probeer jy alles van jou werk en gesin tot jou persoonlike lewe beplan sodat die minimum verkeerd hoef te loop.

Beheervraat? Lees die volgende definisies en besluit self.

Mnr. Kobus Coetzee, ’n kliniese sielkundige van Johannesburg, beskryf ’n beheervraat as iemand wat poog om situasies of mense te beheer as ’n verdedigingsmeganisme teen angs wat beleef word weens innerlike konflik.

Dr. Arien van der Merwe, mediese dokter en kenner op die gebied van werkplekgesondheid en streshantering van Health Stress Management, verduidelik die konsep verder: “Beheervrate is seker net hulle kan iets reg en goed doen, en glo wat hulle dink en hoe hulle dinge doen, is van toepassing op alles en almal. Ander mense skiet altyd tekort.

“Die beheervraat is ook selde tevrede met werk of ’n projek wat hulle self gedoen het. Perfeksionisme, uitermate prestasie en werkolisme is tipiese kenmerke. Dit laat hulle in beheer van hul wêreld voel.”

Coetzee sê beheervrate voel ironies genoeg meestal nie in beheer van hulself en hul eie lewe nie.

“Hulle is onseker van hulself en probeer konstant hul eie angs demp deur te strewe na beheer van ander mense of situasies.”

Van der Merwe stem saam.

“Uiteindelik is die probleem dat ’n beheervraat innerlik onopgewasse voel vir die lewe se skommelinge en dikwels ’n swak selfbeeld het. Deur dan alles buite te probeer beheer, voel hulle beter oor hulself.”

Omdat dit onmoontlik is om alles te beheer plaas dié individue dus ondraaglike stres op hulself, wat hulle vatbaarder maak vir verskeie siektetoestande, sê Van der Merwe.

Waar meer mans voorheen aan dié sindroom gely het, sê sy vroue is nou ook slagoffers omdat hulle ook hul merk in die werkplek wil maak.

“Beheervrate wil alles goed doen: Kinders, man en huis bestuur; almal veilig en gesond hou; topposisies by die werk beklee, in komitees dien en nog bak vir die basaar. Navorsing wys dat mans se stresvlakke afneem na die einde van die dag toe, waar vroue s’n toeneem, want die volgende sarsie wag tuis!”

Sy sê beheervrate vaar op die oog af goed en is dit ook ’n gedrag wat in ons samelewing aangemoedig word: werk te hard, doen te veel, doen meer, doen beter en word beloon met beter posisies, meer geld en meer goed.

Coetzee waarsku dat dié gedrag nie altyd in die werkplek beloon word nie.

“Dié mense sukkel gewoonlik om take te delegeer, sukkel soms om goed in spanverband saam te werk en verkies om beheer te neem. Hulle mag aanvanklik as sterk leiers voorkom, maar sukkel om raad en hulp van ander te aanvaar.”

Hy sê ’n beheervraat-persoonlikheid kan ook ’n negatiewe invloed op jou verhoudings hê.

“Beheervrate streef na ’n houvas op ander, en veral in intieme verhoudings kan dit ’n negatiewe uitwerking hê. Hulle is soms wantrouig en kan van hul maat verwag om gedurig saam met hul besluite te gaan, wat min ruimte vir individualiteit laat.”

Gee beheer oor

So hoe leer beheervrate om te ontspan?

Van der Merwe sê die eerste stap is selfkennis en erkenning dat jy in ’n mindere of meerdere mate ’n beheervraat is. Deur daagliks te oefen om meer bewus te word van jou denkpatrone, doelbewus die beheergedagtes te laat gaan en deur te soek na ’n gedagte wat effens beter voel en sodoende by ’n plek van oorgawe kan uitkom, kan mense hulself help.

“Daaglikse mediteringsoefeninge kan jou ook help om jou gedagtes te tem om ’n plek van innerlike vrede te bereik, waar jy in die huidige oomblik is en weg van die wroegings oor die verlede of die bekommernis oor die toekoms.”

Coetzee meen dat wanneer mense meer selfversekerd raak en meer vertroue kry in hul eie selfbehoud, hulle ook geneig is om ’n kleiner behoefte aan beheer te hê. Waar gesonde beheer gewoonlik lei tot uitkomste soos geluk en vreugde in die lewe en in verhoudings, lei ongesonde beheer tot die teenoorgestelde, sê Coetzee.

“Wanneer mense hul vrese en die angs van onsekerheid oorkom, kan hulle ontspan en die leisels los.”

Hy sê hoewel dié oorgawe van beheer nie oornag sal gebeur nie, dit die lewe daadwerklik interessanter sal maak.

“Daar moet ’n onderskeid getref word tussen gesonde, aanpasbare beheer en beheer wat angs verhoog. Praat met iemand naby jou en vra hul opinie en hulp om jou bewus te maak wanneer jou behoefte na beheer handuit ruk.”

Ontspan as jy dít wil vermy

Die volgende siektes en kwale is veral algemeen onder beheervrate bo 40 jaar. Al hoe meer jonger mense ly egter ook daaraan.