Druk artikel   E-pos storie aan 'n vriend

’n Onbeheerbare 2½-jarige woelwater, my jongste kleinseun op ’n besige lughawe, kom uiteindelik ’n wyle tot ruste toe hy ’n foto in een van die winkeltjies herken: “Daar’s onse Madiba. Hy glimlag nog weer.” Die grammatika nog nie so heeltemal korrek nie, maar die sentimente en gevoelens is dié wat miljoene dwarsoor die wêreld sal herken en deel.

Onse Madiba; hy wat nog glimlag en weer glimlag. Wat ’n glimlag in ons harte bring, ’n glimlag in die wêreld verteenwoordig. Hy wat vir ons in ’n onstuimige wêreld ’n gevoel van rus en gerusstelling bring.

Terwyl ek hierdie rubriek sit en skryf, lê hy nog en rus of slaap in Qunu, waar hy vandag sy 90ste verjaardag sal vier. Ek wag vir die boodskap dat hy op is en gereed vir ’n verjaardagoproep. En ek weet al by voorbaat dat hy my nie veel kans gaan gee om aan hom te vertel wat hy vir my, vir ons, vir die wêreld beteken nie; daardie gesprek sal gou-gou omgekeer word om my te laat verstaan wat ander vir hom beteken en doen. En daar is geen geveinsdheid daaraan nie; dis soos die man is.

Ek het die uitsonderlike en heeltemal onverdiende voorreg gekry om nou al 14 jaar baie na aan Nelson Mandela te werk en te leef. Ek is heel onverwags gevra om in 1994 sy direkteur-generaal en sekretaris van sy kabinet te word, en ná sy aftrede die Nelson Mandela-stigting te bestuur. Oor die jare het dit gegroei van ’n werkverhouding tot ’n baie besonderse persoonlike een.

Daar is soveel wat ek geleer en waaruit ek baat gevind het in dié jare; dis moeilik om die cliché-vraag oor wat uitstaan in mens se omgang met hom te beantwoord. Want eindelik is die antwoord: niks, omdat alles so uitsonderlik is. Die laaste paar jaar sou ons meermale maar net saam sit, elkeen miskien met ’n koerant, so nou en dan mekaar se stilte onderbreek met ’n relaas, ’n herinnering aan iets uit die verlede, ’n terloopse opmerking oor wat in die wêreld aan die gang is. Ook dit, miskien juis dit, is momente vol betekenis en waarde, net sulke kosbare herinneringe as enige ander “groot gebeure” waarin gedeel is.

As ek werklik gedruk sou word om iets essensieels te moet formuleer in verband met Nelson Mandela sou dit waarskynlik wees oor sy mens-siening, sy antropologie. Hy het ’n onwrikbare geloof in die wesenlike goedheid van mense, en hy tree konsekwent op volgens daardie opvatting.

Madiba het amper iets van ’n 19de-eeuse positivistiese geloof in empiriese wetenskap; ook sy aanvaarding van die basiese goedheid van mense baseer hy daarop.

Hy het ’n keer opgemerk dat as mense se daaglikse lewe van opstaan- tot slaaptyd gemonitor kon word, mens empiries sou bevind dat die meeste mense goed doen en slegs by uitsondering iets opsetlik verkeerd doen. Waarom dan jou menslike interaksie op ’n verwagting van die uitsondering laat geskied, vra hy.

En dan natuurlik ook, veral vir hierdie rubriek in hierdie koerant, sy gevoel vir en oor Afrikaans. ’n Taal wat hy eers in sy jare op Robbeneiland geleer het. Ydelheid is nie juis een van die kenmerke van Nelson Mandela nie, maar hy is uitsonderlik trots op sy Afrikaans. Ek het al voorheen vertel hoe hy eendag in die middel van ’n Engelse gesprek na Ferdi Hartzenberg langs hom gedraai en in skoolboek Afrikaans vir hom gesê het: “Ja, dis net die regte persoon, Ferdi. Hy is die spil waarom alles draai.” Wie gebruik nog sulke idiome in gewone gesprekke? En in onderhandelinge in Tripoli, Bujumbura, Londen of New York daardie skielike oorslaan na Afrikaans om gou-gou te raadpleeg sonder dat die ander partye verstaan.

Onse Madiba. Mag die dag vir hom net glimlagte inhou. En vir sy oorblywende jare goeie gesondheid, goeie vriende, baie rus. En ’n land wat sy waardes gestand doen.