Mnr. Gwede Mantashe, hoofsekretaris van die ANC, het eergisteraand gesê die ANC en sy alliansievennote het besluit dat die bykomende tariefverhoging van 53% wat Eskom wil hef, nie goedgekeur kan word nie.

Dit was kort nadat die kabinet ’n nuwe prysbeleid vir Eskom goedgekeur het, maar die prysbeleid sal as ’n voorstel ingedien word op die energie-konferensie wat die ANC vandag in Sandton byeengeroep het en waarheen talle rolspelers genooi is.

Die kabinetsvoorstel lui dat matiger prysverhogings oor die volgende drie tot vyf jaar versprei word.

Dit is duidelik dat druk op die nasionale tesourie gaan toeneem om tot Eskom se bouprogram by te dra. Mantashe het eergisteraand op Sake24 se Ekonoom van die Jaar-banket in Midrand gesê die ANC het besluit dat die staat die koste moet dra van die beleidsfoute wat gemaak is oor beleggings in bykomende opwekkingsvermoë vir Eskom.

Die koste van die bouprogram het die afgelope drie jaar van R150 miljard tot bykans R350 miljard geëskaleer. Elke R100 miljard beteken ’n prysverhoging van sowat 20% in elektrisiteitstariewe as Eskom se verbruikers daarvoor moet betaal. Dit sal ’n enorme las op die ekonomie plaas en waarskynlik die einde van die inflasieteiken beteken.

Mantashe het ook teen Eskom se steenkool-aankoopbeleid te velde getrek en gesê die ANC wil hê Eskom moet terugkeer na die vroeëre beleid om langtermyn-kontrakte te sluit.

Eskom het in 2001 besluit om sy steenkoolvoorraad te verminder ten einde meer bedryfskapitaal in die hande te kry. Sy steenkoolvoorraad het in die proses van 19,8 miljoen ton of 61 dae se voorraad in Desember 2001 gekrimp tot 10,5 dae se voorraad toe die elektrisiteitskrisis die land in Januarie verlam het, volgens ’n verslag van die vakbond Solidariteit wat vanoggend op die kongres ingedien gaan word.

Solidariteit se voorlegging is opgestel deur mnr. Mike Schüssler, wat die Ekonoom van die Jaar-kompetisie vir die tweede keer gewen het.

Die verslag wys dat Eskom se aanspraak dat hy die goedkoopste elektrisiteitsverskaffer ter wêreld is, vals is omdat huishoudelike verbruikers heelwat hoër tariewe betaal. Hulle subsidieer in groot mate nywerheidsverbruikers, want 33,6% van Eskom se elektrisiteit word teen minder as die produksieprys aan nywerheidsverbruikers verkoop.

Solidariteit vra in die verslag dat Eskom verplig word om sy kontrak-inligting en prysdokumente bekend te maak. Eskom weier tot dusver volstrek.

“As die prysdokumente só sensitief is vir ’n openbare monopolie-maatskappy, dui dit daarop dat iets verkeerd is. Hierdie dokumente bevat waarskynlik eerder inligting oor wanbestuur as sensitiewe inligting,” sê die vakbond.

Mnr. Themba Maseko, regeringswoordvoerder, het gister op ’n inligtingsessie in die parlement gesê hy wil nie die beraad “vooruitloop nie”, maar het erken dat die “siening momentum opbou dat tariefverhogings geleidelik ingevoer moet word”. Nersa, die nasionale energiereguleerder, is egter primêr verantwoordelik vir die goedkeuring van prysverhogings deur Eskom.

Maseko en mnr. Alec Erwin, minister van openbare ondernemings, het verwys na gesprekke wat voortdurend met die nasionale tesourie gevoer word oor staatshulp. ’n Aankondiging hieroor sal waarskynlik egter eers in die tussentydse aanpassingsbegroting (saam met die mediumtermyn-begrotingsraamwerk) in Oktober gedoen kan word, hoewel beloftes oor hulp aan die armes reeds gemaak is.