As landbouprodukte se markpryse nie saam met insetpryse soos die prys van diesel styg nie, gaan baie boere nie meer kan produseer nie.

“Insette het só gestyg dat sekere lae-opbrengsgrond beslis nie langer vir produksie gebruik gaan word nie,” sê prof. Johan Willemse, ’n landbou-ekonoom verbonde aan die Universiteit van die Vrystaat.

“Om die volgende oes in die grond in te ploeg, is dubbel die geld nodig wat laas jaar nodig was,” sê hy.

Mnr. Neels Ferreira, voorsitter van onderskeidelik Graan SA en Agri SA se bedryfskamer, sê vir elke sent wat die dieselprys styg, styg die landboubedryf se insetkoste met R10 miljoen oor ’n tydperk van 12 maande.

Mnr. Corné Louw, ’n ekonoom by Graan SA, sê die 71c-dieselprysstyging gaan ’n koringprodusent sowat R39 per hektaar méér uit die sak jaag, as op ’n gemiddelde van 55 liter diesel per hektaar gewerk word.

“As markpryse nie saam met die insetpryse styg nie, gaan baie boere nie meer kan produseer nie,” sê Louw.

Diesel maak sowat 15% van ’n graanprodusent se lopende produksiekoste uit, terwyl kunsmis 25% daarvan uitmaak, sê Louw.

Pryse van kunsmis en chemikalieë het ook in die afgelope jaar drasties gestyg.

MAP (mono-ammoniumfosfaat), een van die belangrikste grondstowwe vir kunsmis, het in April 2007 sowat R4 762 per ton gekos en R14 535 in April 2008. Dit is ’n styging van 205,2%.

Kaliumchloried se prys het in dieselfde tydperk met 147,3% gestyg, van R3 100 tot R7 665 per ton. KAN (28) (kalksteen-ammonium-nitraat) se prys het met 35,8% gestyg, van R2 924 per ton tot R3 971 per ton en Ureum se prys met 30,9% van R4 175 tot R5 463 per ton.

“Die prys van die produkte het wel gestyg, maar nie genoeg om die volgende plantseisoen te finansier nie,” sê Willemse. Ook hoër rentekoerse verhoog boere se risiko, sê hy.

Aartappels SA het Maandag in ’n verklaring gewaarsku 1 000 ha vir aartappelverbouing kan vanjaar onttrek word weens stygende insetkoste.

Ferreira het ook gewaarsku dat voedselsekerheid geraak kan word as boere weens die hoë risiko produksie van sekere hulpbronne staak.

Willemse sê die uitwerking van stygende insetkoste sal eers teen volgende jaar gesien kan word.