Karretjies-mense ís toe ‘geel’ en ‘anders’

Kaapstad – Die verhaal van die karretjie-mense van die Karoo, wat al die jare verkeerd as bruin geklassifiseer is, is nou danksy die genetika vertel.

Die karretjie-mense is aan moederskant 100% afkomstig van die Khoe en San, ’n feit waarvan hulle bewus was, hoewel hulle nie amptelik as sodanig erken word nie.

Dié werk is gedoen onder leiding van Suid-Afrika se voorste bevolkingsgenetikus, Himla Soodyall, direkteur van die eenheid vir menslike genomiese diversiteit en siektenavorsing aan die Universiteit van die Witwatersrand, asook deur Mike de Jongh, Unisa-antropoloog, en Carina Schlebusch van die Uppsala-universiteit in Swede.

De Jongh het gesê die karretjie-mense verwys nog altyd na hulself as “die geel mense” en beskou hulself as “anders”.

Dit is nou bewys deur die genetiese toetse wat merkers van oerherkoms in bevolkingsgroepe toon. Aan vaderskant (Y-chromosome) is hul herkoms meer uiteenlopend, wat ooreenstem met die geskiedenis, sê Schlebusch.

Dit wys ’n mengsel van Y-chromosome, wat eie is aan verdrukte of misplaaste groepe. Die invloed van vaderskant is Xhosa (63%), wit setlaars (26%) en die res is van die San.

Wat in die verlede met hulle gebeur het – die vroue wat op koloniale plase gedwing is en die latere betrokkenheid van die Xhosa – het dus ’n onuitwisbare rekord gelaat van hoeveel die mans tot hul eie nasate bygedra het.

Maar selfs ná 1994 word die karretjie-mense, weens die vooroordele van die vorige stelsel, as bruin geklassifiseer, luidens die navorsing in die Journal of Human Genetics.

De Jongh het gesê die resultate kan nie aan die karretjie-mense hul eertydse identiteit of erfenis teruggee nie. “Hulle moet self besluit wat om daarmee te maak. Hulle is nie polities georganiseerd nie. Die paar honderd wat oor is, kom wyd verspreid en sonder ’n leierskorps voor. Selfs met verskeie geletterdheidsprojekte waarby ek betrokke is, bly die meeste ongeletterd,” het hy gesê.

Hulle is nog met elke sensus “misgetel” en bly vir die regering “onsigbaar”.

Karretjie people is nou in die Oxford-woordeboek opgeneem.

– Volg Nuus24 op Twitter.
We live in a world where facts and fiction get blurred
In times of uncertainty you need journalism you can trust. For only R75 per month, you have access to a world of in-depth analyses, investigative journalism, top opinions and a range of features. Journalism strengthens democracy. Invest in the future today.
Subscribe to News24
Lockdown For
DAYS
HRS
MINS
Voting Booth
Is social media doing more harm than good?
Please select an option Oops! Something went wrong, please try again later.
Results
Yes, our children are exposed and we can't protect them
49% - 6215 votes
Yes, but social media is part of the new reality
45% - 5693 votes
No, it's great for growing a child's world view
5% - 662 votes
Vote
Rand - Dollar
14.12
+0.1%
Rand - Pound
19.85
+0.1%
Rand - Euro
17.06
-0.0%
Rand - Aus dollar
10.92
+0.0%
Rand - Yen
0.13
-0.2%
Gold
1,827.05
+0.7%
Silver
27.09
+0.4%
Palladium
2,863.00
+0.1%
Platinum
1,209.67
-0.4%
Brent Crude
69.32
+1.1%
Top 40
60,211
-2.1%
All Share
66,169
-1.9%
Resource 10
69,474
-3.1%
Industrial 25
82,513
-1.5%
Financial 15
12,499
-1.1%
All JSE data delayed by at least 15 minutes Iress logo